راه گشا صنعت

صفر تا صد صنعت با شما

طرح توجیهی

طرح توجیهی چرا؟!

طرح توجیهی چرا؟!

هدف راه گشا صنعت از این خدمت پر زحمت و حساس در آینده شما که قصد دارید وارد عرصه اقتصادی شوید  فقط این است که تمام ابعاد شامل چراها ، بایدها و نبایدها را برایتان تشریح کند و صادقانه بگوید هر اقدامی باید پشتوانه فنی و علمی پشت آن باشد.

صنعت کار گرامی مگر قرار نیست شما موفق بشوید؟

راه گشا صنعت به عنوان حامی و مشاوری صادق با شعار صفر تا صد صنعت همراه با شما در کنار شما خواهد ماند و شما را تا حد ممکن از آسیب های اقتصادی و همچنین ورشکستگی های بزرگ مالی که حتی باعث کاهش عمر مفید و استرس های بسیار شدیدی میشود دور میسازد.

طرح توجیهی چه کاربردی میتواند داشته باشد

مطالعه‌ای است برای پاسخ به سؤالی بسیار ساده، آیا ایده‌ی مورد نظر (در رابطه با کسب‌وکارمان) امکان‌پذیر است؟ در حالی که در ظاهر ساده‌ به‌نظر می‌رسد، پیدا کردن پاسخ آن اغلب متضمن صرف انرژی‌های قابل‌توجه به‌منظور جست‌وجو در حیطه‌های گوناگون است. مواردی چون رقبای موجود در بازار، گزینه‌های مالی، ملاحظات فنی و تولیدی، عوامل فراوانی برای بررسی توجیه‌پذیر بودن راه‌اندازی هر کسب‌و‌کار تازه هستند. در ادامه به شما خواهیم گفت که چه زمانی برای آغاز فرایند تهیه‌ی طرح توجیهی مناسب است؟ مواردی که لازم است در گزارش نهایی یافته‌هایتان به آن اشاره کنید کدام‌ها هستند؟ شایسته‌ترین فرد برای انجام این تحلیل چه کسی است؟ و پرسشنامه‌ها چگونه برای یافتن پاسخ برخی از فوری‌ترین سؤالات طرح توجیهی به کمک شما می‌آیند.

 

زمان مناسب برای بررسی توجیه‌پذیری

فارغ از اطمینانی که به محصول جدید یا ایده‌ی هوشمندانه‌تان دارید، همیشه پیش از صرف زمان یا پول فراوان، کار درست این است که توجیه‌پذیری آن را در دنیای واقعی بررسی کنید. تمام کسب‌وکارهای تازه باید پیش از آغاز تولید یا ورود به بازار، طرح توجیهی تهیه کنند. در جاافتاده‌ترین شرکت‌ها نیز پیش از تولید محصول جدید، طرح‌ توجیهی تدوین می‌شود. این دسته گزارش‌ها همچنین می‌توانند داده‌های کمّی لازم را برای اتخاذ تصمیمات دشوار در مورد مسیر آینده‌ی شرکت یا محصول فراهم کنند. اگر در برداشتن قدم بعدی بازاریابی، توسعه یا گسترش کسب‌وکارتان دچار اختلاف داخلی شده‌اید، طرح توجیهی می‌تواند اختلافات را به کمک ارائه‌ی اطلاعات بی‌طرفانه‌ حل‌وفصل کند.

 

چه زمانی ممکن هست به نتایج طرح توجیهی نیاز نداشته باشید

کارآفرینان برای صرفه‌جویی در پول و زمان، و اغلب برای اینکه بدون فوت وقت وارد بازار شوند، ممکن است پیش از انجام طرح توجیهی وارد بازار شوند. این کار می‌تواند با اول شدن کسب‌وکارتان در بازار نوظهور منفعت‌آور باشد یا می‌تواند در صورت مواجهه‌ی کسب‌وکار نوپا با موانع پیش‌بینی نشده نتیجه‌ی عکس بدهد.

 

بعضی از دلایلی که ممکن است شما میان بور بزنید

مؤسسان یا کارآفرینان بر اساس تجربه‌ی شخصی یا مدل‌های کسب‌وکار موفقِ مشابه می‌دانند که فعالیت اقتصادی مد نظر توجیه‌پذیر است؛

شما هنوز نتایج به‌دست آمده از آخرین پیمایش‌ها را معتبر می‌دانید و فکر می‌کنید تغییرات به اندازه‌ای نبوده است که لزوم تحقیق جدیدی را مطرح کند؛

هزینه‌های مالی و زمانی، به اتمام رساندن کامل طرح توجیه‌پذیری را با مانع مواجه می‌کنند.

 

مؤلفه‌های کلیدی یک طرح توجیهی

طرح توجیهی می‌تواند شامل موضوعات متنوعی باشد که بر روی کسب‌وکار جدید شما تأثیر می‌گذارند، اما موضوعات مورد بررسی اغلب در یک یا چند دسته‌ از موارد زیر قرار می‌گیرند:

 

تکنیکی

آیا تکنولوژی به‌خصوصی را که شروع کار شما به آن وابسته است در اختیار دارید؟

 

اقتصادی

شرایط اقتصادی زمان حال و آینده را که می‌تواند بر توانایی بازار یا تمایل به خرید محصولات یا خدمات شما تأثیر‌گذار باشد، در کنار هر منبع اولیه‌ی جریان نقدی در نظر بگیرید.

 

قانونی

این مورد برای بررسی امتیازها و حقوق ثبت‌شده‌ی قانونی، کپی‌رایت، یا دیگر انحصاراتی است که ممکن است ایده‌ی شما را تحت تأثیر قرار بدهد.

 

عملیاتی

آیا به یک ویترین فروشگاهی برای معرفی محصول‌‌تان نیاز دارید؟ کارکنان؟ سربرگ شرکت؟ هزینه‌ی تمام کارهای عملیاتی‌ کسب‌وکارتان را یادداشت کنید.

 

برنامه‌‌ی زمان‌بندی

اگر قرار است محصول‌تان را برای فصل خاصی یا پیش از یک رخداد تولید کنید، حتما باید این محدودیت زمانی را در برنامه‌ی کاری‌تان لحاظ کنید.

قابلیت عرضه در بازار، این دسته خود شامل زیردسته‌های فراوانی است:

 

    رقبا

سطح تقاضا؛

جاویژه‌های (niches) اشغال نشده‌ی بازار؛

بازارهای هدف، شامل اطلاعات جمعیت‌شناختی خاص و عادات خرید؛

بازاریابی حضوری در برابر بازاریابی آنلاین.

اطلاعات طرح توجیهی را از کجا تهیه کنیم

 

از کجا شروع کنیم

بدون شک سریع‌ترین راه برای تهیه‌ی طرح توجیهی استخدام مشاوری است که این کار را از ابتدا تا انتها برای‌تان انجام دهد و یافته‌ها را به شما اعلام کند. در حالی که این ایده وسوسه‌کننده است، احتمالا برای غالب استارتاپ‌ ها به دلایل مالی، نشدنی است.

آیا میشه از مشاور و هزینه طرح چشم پوشی کرد و یا خودم شروع به نگارش کنم

شما لازم است هزینه‌ی تهیه‌ی طرح توجیهی را در بخش مؤلفه‌ی اقتصادی که پیش‌تر گفتیم لحاظ کنید. این کار ممکن است کسب‌وکارهایی را که در آغاز کار با حداقل سوددهی رو‌به‌رو هستند به محدوده‌ی قرمز (عدم توجیه‌پذیری طرح) بکشاند.

از سوی دیگر، اگر بدون داشتن اطلاعات با سرعت کسب‌وکارتان را راه بیندازید، خطر از دست دادن سرمایه‌ی اولیه را به جان خریده‌اید. به‌علاوه بسیاری از سرمایه‌گذاران بدون در دست داشتن اطلاعات از قبول پیشنهاد شما خودداری خواهند کرد، بنابراین شاید به صلاح نباشد که بر سر هزینه‌ی انجام طرح توجیهی چانه بزنید.

جای نگرانی اصلا نیست

خوشبختانه با امکان دسترسی گسترده به داده‌های پیشینِ حاصل از مطالعات بازار و پرسشنامه‌هایی که قابلیت کاربرد آسانی دارند خودتان می‌توانید بسیاری از کارهای جمع‌آوری اطلاعات را انجام دهید و از مخارج کلی تهیه‌ی طرح توجیهی بکاهید، در این صورت، ضمن صرف هزینه‌ی کمتر، هنوز به اطلاعات بسیار مفید طرح توجیهی دسترسی خواهید داشت.

 

اهمیت پرسشنامه برای پیدا کردن قابلیت عرضه در بازار

شما باید به سراغ بازار هدف‌تان بروید تا هرچه بیشتر درباره‌ی مردمی بیاموزید که امیدوارید برای داشتن محصول یا خدمات شما پول پرداخت کنند؛ و بدون شک پرسشنامه‌ها بهترین ابزار انجام این کار هستند.

پرسشنامه‌ها ابزاری بسیار دقیق و معتبر برای یافتن عادات خرید گذشته و آینده، آگاهی از برند، و ترجیحات ویژگی (feature preferences) هستند. اگر بتوانید به هر بخشی از بازار هدف‌تان دسترسی پیدا کنید و از آنها سؤال بپرسید، به اطلاعات دقیق و متمایزی درباره‌ی مخاطبان‌ خاص‌تان دست پیدا می‌کنید و این اطلاعات تفاوت عمده‌ای در نحوه‌ی برگزاری کمپین‌های بازاریابی شما خواهد داشت.

جمع‌آوری اطلاعات مشتریان احتمالی‌ با استفاده از پرسشنامه‌ ممکن است نارضایتی آنها از محصول یا ویژگی خاصی را نمایان کند که شما می‌توانید از آن برای تغییر چشم‌انداز توجیه‌پذیری طرح‌تان، از وضعیت غیرقابل قبول به وضعیت مثبت، بهره ببرید.

زمانی که به اطلاعات مورد نظر دست پیدا کردید، لازم است آنها را به شکل گزارشی خوش‌خوان و قابل فهم درآورید که به‌وضوح بیان می‌کند ایده‌ی شما چگونه قرار است بر دنیا حکمرانی کند (یا حداقل قابل انجام بودن آن را نشان دهد). گزارش طرح توجیهی باید حداقل شامل بخش‌های زیر باشد، هرچند ممکن است شما برای پوشش جا‌ویژه یا ایده‌ی خود نیاز به افزودن جزئیات دیگری نیز داشته باشید:

 

جزئیات دیگر یک طرح توجیهی

 

خلاصه‌ی اجرایی

نکات اساسی و خلاصه‌ی کلی از داده‌هایی ارائه کنید که بعدا آنها را شرح خواهید داد. مهم‌ترین جزئیات را پوشش دهید، زیرا بسیاری از افراد تنها همین بخش را مطالعه خواهند کرد.

 

مشخص کردن ایده

در این بخش به ذکر جزئیات درباره‌ی محصول، خدمات، شرکت، اَپ، یا هر چیزی می‌پردازید که مشغول بررسی‌ آن هستید. عوامل متمایز‌کننده و ارزش‌های منحصر‌به‌فرد، همچنین ذکر هر مانع موجود مانند محصولات دارای نام و کارکرد مشابه، به این بخش تعلق دارد.

 

تحلیل بازار

تمام اطلاعات دست اول و پیشین که در اختیار دارید در این بخش نمایان می‌شوند؛ از تحلیل رقبا تا رفتار خریداران و بخش‌ بندی بازار. وجود بازاری قوی برای دستیابی شما به موفقیت حیاتی است، بنابراین در بسیاری از گزارش‌ها به تفصیل به این بخش پرداخته می‌شود.

 

سودآوری و هزینه‌های عملکردی

اگر می‌توانید زمان احتمالی کسب سود را مشخص کنید، آن را در این بخش ذکر کنید. شما همچنین باید جزئیات هزینه‌های روزبه‌روز عملکردهای کسب‌وکارتان و موارد مورد انتظار در بازه‌ی زمانی کوتاه، متوسط و طولانی را در این بخش شرح دهید.

 

نتیجه‌گیری و توصیه‌ها

در نهایت باید به این پرسش پاسخ بدهید که آیا این طرح توجیه‌پذیر است؟ برای یافتن پاسخ‌ این پرسش بزرگ تمام داده‌ها را در نظر بگیرید.

 

اما یک سوال مطرح میشه ، آیا انجام یک طرح توجیهی، توجیه‌پذیر است؟

تلاش برای تکمیل یک طرح توجیهی می‌تواند هراس‌آور باشد، اما زمانی که برای طرح‌ریزی، جمع‌آوری، تحلیل و گزارش تمام داده‌ها وقت صرف کنید می‌توانید از نتیجه‌ی آن در کسب‌وکار رو به رشدتان استفاده‌های متنوعی ببرید.

این داده‌ها زمانی که می‌خواهید طرح توجیهی‌تان را به بنگاه‌هایی که سرمایه‌گذاری‌‌های خطر‌پذیر انجام می‌دهند (venture capital firms) معرفی کنید، یا یک بیزنس پلن حرفه‌ای بنویسید، یا تلاش‌های بازاریابی اولیه‌تان را هدایت کنید فوق‌العاده ارزشمند خواهند بود. برای انجام درست طرح توجیهی زمان بگذارید، خواهید دید که طرح توجیهی شما نه فقط توجیه‌پذیر بلکه شاید حتی لذت‌بخش هم بشود.

طرح توجیهی معادل واژه انگلیسی Feasibility Study  می باشد و عبارتست از گزارشی که توجیه پذیری یک طرح را از جنبه های مختلف بازار، فنی، مالی و اقتصادی مورد بررسی و مطالعه قرار می دهد.

یک طرح توجیهی، همان طور که از نامش پیداست برای توجیه نمودن سرمایه گذار اعم از بانک، سازمان، شرکت و یا شخص تنظیم می شود و هرچه دقیق تر نوشته شود سرمایه گذار، راحت تر می تواند تصمیم بگیرد که آیا این طرح می تواند خواسته های او را برآورده کند یا خیر؟

 

طرح توجیهی چرا باید توسط یک کارشناس خبره نوشته شود

‏ ‏‏‌این مطالعات معمولا توسط شخص ثالثی خارج از مجموعه سرمایه‌گذاران و شرکای پروژه یا کسب‌وکار صورت می‌گیرد، ‏زیرا در مواجهه با فرصت‌های سرمایه‌گذاری، بسیاری از سرمایه‌داران یا علاقه‌مندان به سرمایه‌گذاری ممکن است به شکلی ‏خوشبینانه، فقط روی مزیت‌ها یا نقاط مثبت متمرکز شوند. انجام مطالعات امکان سنجی و تهیه طرح های توجیهی، به ویژه ‏با بهره‌گیری از مشاور خارج از سازمان یا سیستم سرمایه‌گذار(شخص ثالث) ‌این امکان را فراهم می‌آورد که تمام جوانب ‏مثبت و منفی پروژه یا موقعیت سرمایه‌گذاری سنجیده شود. به عبارت دیگر، تمامی‌ عوامل موثر بر پروژه به دقت مورد ‏بررسی و کالبد شکافی قرار گرفته، نقاط قوت و ضعف مترتب بر آن بازنگری شده و در نهایت توجیه‌پذیری سرمایه‌گذاری، ‏برآورد می‌گردد.

با عنایت به نکات مذکور، می‌توان گفت که مطالعات امکان‌سنجی، فرآیندی کنترل شده برای مشخص نمودن همزمان ‏مشکلات و مزایای اجرای یک پروژه یا ورود به یک موقعیت سرمایه‌گذاری است و همراه با توصیف کامل شرایط و برآورد ‏عواید و هزینه‌های

‏(آنالیز هزینه ، فایده) انجام آن صورت می‌گیرد. این مطالعات در حکم گام نخست در فرآیند تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران یا ‏مدیران به حساب می‌آید.‌این بدان معنا است که ‌این مطالعات باید در بدو امر با صورت مساله‌ای به نام پیشنهاد ‏سرمایه‌گذاری یا اجرای پروژه انجام شود. از همین منظر، مطالعات امکان سنجی باید به نحوی انجام شود که به منزله ابزار ‏تحلیلی، در برگیرنده محدودیت‌ها، توصیه‌هایی برای بهبود و پیشنهادهای عملی در راستای پیشبرد امور باشد.

از همین رو، برخی از صاحبنظران، مطالعات امکان سنجی را نوعی مطالعه بر مبنای تجزیه و تحلیل و آزمون می‌دانند که ‏فراهم‌کننده اطلاعات لازم به منظور تصمیم گیری برای حرکت به سمت مراحل طراحی مهندسی و اجرای هر پروژه یا انجام ‏سرمایه‌گذاری است. شکی نیست که در رابطه با پروژه‌هایی که ماهیت تجاری صرف دارند و طی آنها سرمایه‌گذار در اندیشه ‏بازرگانی و خرید و فروش کالا یا خدمات بدون درگیر شدن در فرآیند تولید می‌باشد،‌ این تعریف برای مطالعات امکان‌سنجی ‏کاربرد نخواهد داشت.

مطالعات امکان سنجی را می‌توان نقطه عطف فرآیند تصمیم‌گیری در اجرای پروژه یا انجام سرمایه‌گذاری دانست. پاسخ ‏‏«بله» یا «نه» در برابر ‌این پرسش که «آیا باید پروژه را اجرا کرد یا در پروژه سرمایه‌گذاری نمود؟» تعیین کننده روال آتی ‏برخورد سرمایه‌گذار یا مدیر با صورت مساله است. نکته جالب توجه‌این است که در بسیاری از موارد، سرمایه‌گذاران از ‏شنیدن پاسخ منفی آشفته می‌شوند، زیرا پیش از انجام مطالعات اقدام به تخصیص سرمایه‌مورد نیاز، جذب نیروی انسانی و ‏فراهم نمودن ملزومات اجرای پروژه نموده و در نتیجه به جز شنیدن پاسخ مثبت در پایان انجام مطالعات امکان‌سنجی، ‏انتظار دیگری ندارند. به زبان خودمانی می‌توان گفت که چنین سرمایه‌گذارانی، مشاوران را به خدمت می‌گیرند تا آنچه را که ‏دوست دارند بشنوند به آنها بگویند و به عبارت دیگر ندیم سلطان باشند و نه ندیم بادنجان!

 

طرح توجیهی برای سرمایه گذار متفاوت است با طرح برای سیستم بانکی، اما چرا؟

لازم به یادآوری است که از دیدگاه نگارندگان، مطالعات امکان‌سنجی برای سرمایه‌گذاری با مطالعات امکان سنجی برای ‏سیستم بانکی دو مقوله متفاوت است که متاسفانه در کشور ما در بسیاری موارد با یکدیگر خلط شده و همین امر، زبان ‏مشاوران فعال در عرصه مطالعات امکان‌سنجی در بیان پاسخ منفی به پروژه‌ها و طرح‌های سرمایه‌گذاری را عملا الکن ‏می‌نماید که در ادامه به آن پرداخته خواهد شد.

‏۲- محتوای امکان سنجی

با عنایت به تعریف مفهوم مطالعات امکان سنجی می‌توان نتیجه گرفت که آنچه تحت عنوان گزارش مطالعات تهیه می‌شود ‏باید به شکلی جامع، دربرگیرنده کلیه جوانب و عوامل موثر بر پروژه یا موقعیت سرمایه‌گذاری باشد. برای نیل به‌این هدف، ‏یک گزارش مطالعات امکان سنجی، حداقل در برگیرنده سرفصل‌های کلی زیر خواهد بود:

‏۲-۱- بخش اقتصادی

اطلاعات مربوط به مکان پروژه، دستیابی به نیروی انسانی متخصص یا ساده، امکانات عمومی ‌مورد نیاز مانند آب، برق و ‏انرژی، راه‌های دسترسی به محل اجرای پروژه و تاثیرات اقتصادی اجرای پروژه در سطوح منطقه‌ای، ملی و بین‌المللی در ‏‏‌این بخش مورد بررسی قرار می‌گیرد.

‏۲-۲- بخش بازار

اطلاعات مربوط به مدیریت و سازمان فروش، ابعاد و شرایط بازار، برنامه بازار برای فروش محصول یا خروجی پروژه، ابعاد ‏رقابت در بازار و میزان تعهد به مشتریان و ذی‌نفعان سازمان در‌این بخش از گزارش درج می‌شود.

‏۲-۳- بخش فنی

بخش فنی در هر گزارش مطالعات امکان سنجی باید توسط افراد یا گروه‌هایی نوشته شود که پیش از آن در طراحی، اجرا ‏یا

تجزیه و تحلیل فرآیندها در پروژه‌های مشابه دارای تجربه و سابقه باشند. در‌این بخش باید در ابتدا مناسب بودن محل ‏اجرای پروژه با در نظر گرفتن الزامات طرح و همچنین تبعات ناشی از اجرا در مکان و منطقه مورد نظر، بررسی شود. بدیهی ‏است که کلیه بخش‌های گزارش و از جمله بخش فنی باید مبتنی بر داده‌های معتبر و اطلاعات کافی و مستند به منظور ‏دستیابی به تجزیه و تحلیل و نتیجه معتبر باشد.‌ این بخش همچنین باید کلیه محدودیت‌های موجود در اجرای پروژه را ‏مشخص نموده، هر عاملی که بر پیشبرد و موفقیت طرح تاثیرگذار می‌باشد را بیان نماید. هزینه‌های اجرا و توسعه پروژه نیز ‏باید برآورد شده و مشخص گردد میزان دقت برآورد صورت گرفته تا چه حد بوده و در انجام تخمین مذکور چه فرضیاتی ‏لحاظ شده‌اند. سایر مشخصات و الزامات فنی پروژه مانند محاسبات مهندسی، طراحی‌های صورت گرفته، فرآیندهای ‏موجود در پروژه و… در بخش فنی باید به دقت تشریح شود.

‏۲-۴- بخش مالی

این بخش از گزارش شامل انجام محاسبات مالی مربوط به هزینه‌ها و درآمدهای پروژه و بررسی میزان توانمندی پروژه در ‏جبران هزینه‌ها، تخمین گردش مالی پروژه، میزان اعتبار اولیه موجود نزد صاحبان سرمایه ‌به‌منظور راه‌اندازی و اداره پروژه ‏قبل از درآمدزایی (که شامل تامین هزینه‌های مربوط به تامین مواد اولیه، حقوق و دستمزد، هزینه‌های جاری پروژه و… ‏می‌باشد) محاسبه نقطه سر به سر، نرخ بازگشت سرمایه ‌و سایر اطلاعات مالی مورد نیاز سرمایه‌گذاران است.

‏۲-۵- بخش مدیریت

این بخش شامل بررسی سوابق تحصیلی، کاری و تجربی مدیران پروژه به منظور بررسی میزان شایستگی و توانمندی آنها ‏در مدیریت پروژه مدنظر می‌باشد. بدیهی است که در مورد هر پروژه، بنا به شرایط مدنظر سرمایه‌گذار یا مرجع بررسی ‏کننده، ترتیب قرارگیری بخش‌های گفته شده دچار تغییر خواهد شد. لازم به یادآوری است که عناوین ذکر شده در حکم ‏سرفصل‌های کلی و در برگیرنده حداقل موارد برای تهیه یک گزارش کامل و جامع از نتایج مطالعات امکان سنجی می‌باشد.

‏۳- آنچه در عمل اتفاق می‌افتد

چنانکه پیشتر اشاره شد، میان مطالعات امکان سنجی برای سرمایه‌گذاری و مطالعات امکان سنجی با هدف دریافت ‏تسهیلات از سیستم بانکی باید تفاوت قائل شد. در صورت پذیرش ‌این تفاوت، آنگاه می‌توان چنین گفت که اگر نتیجه ‏حاصل از مطالعات امکان‌سنجی برای دریافت تسهیلات از سیستم بانکی منفی بود، لزوما به معنای توجیه‌ناپذیر بودن طرح نخواهد بود.‌این ادعا از آنجا نشات می‌گیرد که تقاضای دریافت تسهیلات از بانک یا هر ‏سرمایه‌گذار ثانویه غیر از مجموعه شرکای اولیه در پروژه، نوعی پیشنهاد شراکت به آنهاست و در‌این حالت باید ریسک بر چنین شراکتی نیز در محاسبات و مطالعات امکان‌سنجی لحاظ شود.

برای مثال، فرض کنید که سرمایه‌گذار قصد سرمایه‌گذاری در تولید محصولی را داشته باشد که بنا به دلایل گوناگون همچون ‏هزینه‌های تولید، نو بودن محصول در بازار و در نتیجه ناآشنایی مشتریان با آن، قیمت فروش محصول در سال‌های اولیه تولید ‏و… دوره بازگشت سرمایه‌ برای سرمایه‌گذار ۸ سال برآورد شود. ممکن است به دلیل اطمینان سرمایه‌گذار از‌ آینده محصول ‏تولیدی و همچنین استراتژی بازار، زمان مذکور برای سرمایه‌گذار منطقی و معقول بوده، حاضر به صرف سرمایه‌شخصی خود ‏در چنین پروژه‌ای باشد، اما در زمانی که پای یک سرمایه‌گذار ثانویه یا شریک مانند بانک در امر تامین سرمایه‌پروژه به میان ‏کشیده می‌شود، به دلیل مسائلی همچون الزامات قانونی و محدودیت‌های اعمالی از سوی شریک، زمان بازگشت ‏سرمایه‌مثلا بالاتر از پنج سال، طرح را از منظر شریک خارجی، فاقد توجیه نشان خواهد داد. شکی نیست که در‌این حالت، ‏اگر زمان بازگشت سرمایه، در مطالعات امکان‌سنجی ۷ سال تخمین زده شود، طرح از دید سرمایه‌گذار اولیه دارای توجیه ‏می‌باشد، اما شریک خارجی یا سرمایه‌گذار ثانویه تمایلی به سرمایه‌گذاری در پروژه نخواهد داشت. متاسفانه، آنچه در عمل، ‏در پروژه‌های صنعتی یا طرح‌های سرمایه‌گذاری در کشور ما در برخورد با مقوله مطالعات امکان سنجی رخ می‌دهد، نوعی ‏برخورد کلیشه‌ای و تشریفاتی با‌این موضوع را به ذهن متبادر می‌سازد. به منظور ریشه‌یابی‌این امر، باید در ابتدا زمان انجام ‏مطالعات امکان سنجی در پروژه‌ها و طرح‌ها در‌ایران را مورد مداقه قرار داد. لازم به یادآوری است که مقصود نظر‌این نوشته، ‏پروژه‌ها و طرح‌های بزرگ در ابعاد ملی که سرمایه‌گذار اصلی آن بخش دولتی است نبوده، نوع رویکرد بخش خصوصی یا ‏بخش دولتی در پروژه‌های با رقم‌های سرمایه‌گذاری در محدوده چند صد میلیارد ریالی، مد نظر است.

در بخش پروژه‌ها و طرح‌های سرمایه‌گذاری بخش خصوصی که نیاز به اخذ مجوز از مراجع دولتی نداشته باشند یا ‏سرمایه‌گذار در اندیشه اخذ تسهیلات از سیستم بانکی کشور نباشد، در اکثر مواقع انجام مطالعات امکان سنجی کمتر مورد ‏توجه قرار گرفته و سرمایه‌گذار نیازی به انجام مطالعات امکان سنجی احساس نمی‌کند و حتی گاهی آن را فرآیندی زائد و ‏غیرضروری و وقت گیر می‌پندارد. به عبارت ساده تر در بیشتر موارد، آنجا که سرمایه‌گذار به هر دلیل، مجبور به تهیه گزارش ‏مطالعات امکان‌سنجی نباشد به هیچ عنوان اقدام به انجام‌ این مطالعات نمی‌کند. ‌این امر، نشان دهنده عدم وجود دانش و ‏آگاهی نسبت به اهمیت مطالعات امکان سنجی به شکل علمی‌ و در یک چارچوب استاندارد در میان بخش عمده‌ای از فعالان ‏اقتصادی در کشور ما است.

دلایل شکست در کار اقتصادی دقیقا در اولین قدم

به‌رغم تاثیر عواملی مانند شرایط نابسامان اقتصادی، تحریم‌های بین‌المللی، سوء مدیریت و سیاست‌گذاری‌های ناصواب ‏مدیریت کلان اقتصادی در کشور، واردات بی‌رویه و… در نافرجام ماندن سرمایه‌گذاری‌ها در‌ایران، شاید اغراق نباشد اگر ‏ادعا کنیم یکی از مهم‌ترین عوامل در نافرجام ماندن سرمایه‌گذاری‌ها در ‌ایران، عدم توجه به انجام مطالعات امکان سنجی ‏به شکل دقیق و علمی، پیش از آغاز فرآیند سرمایه‌گذاری یا اجرای پروژه می‌باشد. ‌اینکه‌ این بی‌توجهی در اثر چه مسائلی ‏رخ می‌دهد، نیاز به بحثی مفصل و مبسوط دارد، اما به اجمال می‌توان دلایل زیر را در‌این باره مطرح کرد:

‏۱- نبود رویکرد علمی‌در فرآیند سرمایه‌گذاری یا مدیریت پروژه‌ها

‏۲- ناآشنایی اکثر سرمایه‌گذاران با مبانی و اصول بررسی فرصت‌های سرمایه‌گذاری

‏۳- رویکرد اشتباه بخش‌های مسوول دولتی در نحوه مطالبه مطالعات امکان‌سنجی از متقاضیان سرمایه‌گذاری یا اجرای ‏طرح‌ها و پروژه‌ها

‏۴- بانک- محور شدن مطالعات امکان‌سنجی

‏۵- تصمیم‌گیری‌های یک شبه و فاقد استراتژی‌های بلندمدت در سطح مدیریت کلان اقتصادی.

همانطور که اشاره شد، موارد مذکور را می‌توان به اجمال به عنوان پاره‌ای از عوامل موثر بر بی‌توجهی به موضوع انجام ‏مطالعات امکان سنجی بیان کرد و در زمان مناسب به تشریح و کالبد شکافی هر یک از آنها پرداخت.

‏۴- پیشنهادهایی برای بهبود

نگارندگان بر‌این باورند که نخستین گام در بحث تغییر رویکرد سرمایه‌گذاران یا متقاضیان اجرای طرح‌ها و پروژه‌ها به مقوله ‏مطالعات امکان سنجی، تبیین اهمیت آن در‌ آینده هر طرح یا پروژه و همچنین آشنا کردن آنها با چارچوب‌های ‌این نوع ‏مطالعات می‌باشد. همزمان باید رویکرد بخش‌های مسوول دولتی به نحوه درخواست گزارش مطالعات امکان‌سنجی از ‏متقاضیان سرمایه‌گذاری یا اجرای طرح‌ها و پروژه‌ها تغییر کند در عین حال برای اقناع سیاستگذاران اقتصاد کلان برای ‏پرهیز از شوک درمانی در حوزه اقتصاد و دوری‌گزینی از تصمیم‌گیری‌های

یک‌شبه و بدون مطالعه و خارج از چارچوب‌های مدیریت استراتژیک در کشور، تلاش شود.

 

چه زمانی مجبور میشویم طرح توجیهی بنویسیم

در حال حاضر، الزامات قانونی در کشور به گونه‌ای است که متقاضیان در دو مقطع مجبور به تن دادن به تهیه گزارش ‏مطالعات امکان‌سنجی می‌شوند. نخست در زمان ارائه درخواست برای اخذ جواز تاسیس واحد صنعتی از وزارت صنایع (لازم ‏به ذکر است به‌رغم ادغام وزارت صنایع و معادن در وزارت بازرگانی، بعید به نظر می‌رسد لااقل در کوتاه مدت ‌این امر ‏دستخوش تغییر شود) و دوم در زمان ارائه درخواست دریافت تسهیلات از سیستم بانکی کشور.

آنچه که در زمان ارائه درخواست اخذ جواز تاسیس واحد صنعتی از متقاضیان طلب می‌شود، دربرگیرنده فرم‌هایی است که ‏متقاضی باید نسبت به تکمیل آنها اقدام نماید. اطلاعات مورد نیاز جهت تکمیل‌ این فرم‌ها دربرگیرنده کلیاتی در باب طرح ‏مورد تقاضا، نحوه تامین ماشین‌آلات و مواد اولیه طرح، نیروی انسانی مورد نیاز و … است. در بحث شاخص‌های مالی نیز به ‏شکل کاملا موجز و مختصر، مواردی همچون نرخ بازگشت سرمایه، دوره بازگشت سرمایه، نقطه سر به سر و امثالهم مورد ‏پرسش قرار می‌گیرد. چنانکه مشاهده می‌شود، ‌این نوع پرسشنامه، بیش از آنکه به عنوان گزارش مطالعات امکان‌سنجی ‏مورد تایید باشد، در حکم شاخصی برای سنجش اطلاعات کلی و برداشت اولیه متقاضی از کسب‌وکاری است که در اندیشه ‏راه‌اندازی آن می‌باشد. قالب پرسشنامه مذکور به نحوی است که در اکثر مواقع، متقاضیان قادر به تکمیل آن با استفاده از ‏پرسشنامه‌های طرح‌های مشابه می‌باشند و آماده کردن‌ این فرم‌ها نوعی رفع تکلیف را به ذهن متبادر می‌کند.

 

هر بانک در ایران فورمت خاص خود را دارد

شرایط تهیه گزارش مطالعات امکان‌سنجی برای متقاضیان دریافت تسهیلات از سیستم بانکی کشور، تا حدودی متفاوت با ‏مقطع اولیه است. در‌این بخش هر یک از بانک‌های کشور اقدام به اعلام قالب خاصی برای گزارش مطالعات امکان سنجی ‏مورد تایید خود کرده‌اند که اگر چه در مواردی دارای تفاوت‌هایی با سایر بانک‌ها می‌باشد، اما با اندکی تساهل و تسامح ‏می‌توان چنین گفت که هسته اصلی همه قالب‌های اعلام شده، بر مبنای چارچوب مورد تایید بانک صنعت و معدن شکل ‏گرفته است. به‌رغم ‌اینکه پس از شکل گیری کانون مشاوران اعتباری و سرمایه‌گذاری بانکی ‌ایران، تلاش‌هایی جهت ‌ایجاد ‏وحدت رویه در چارچوب کلی گزارش‌های مطالعات امکان‌سنجی انجام گرفته است، اما نباید فراموش کرد که گرچه می‌توان ‏سرفصل‌های کلی یک گزارش مطالعه امکان سنجی را تعیین و در سیستم بانکی کشور مورد استفاده قرار داد اما واقعیت‌این ‏است که محتوای هر طرح با توجه به ماهیت آن باید تعیین شود. بنابراین نمی‌توان یک چارچوب کلی را به همه متقاضیان ‏سرمایه‌گذاری یا اجرای طرح‌ها و مشاوران آنها ابلاغ و بسان وحی منزل، اجرای

موبه‌موی آن را خواستار شد. از همین رو، از منظر نگارندگان، اشکالی که در پاره‌ای موارد از سوی کارشناسان سیستم بانکی ‏به گزارش‌های تهیه شده از سوی مشاوران وارد می‌شود و با‌این جمله کلیشه‌ای که طرح در چارچوب مورد نظر بانک نیست، ‏بیان می‌گردد، در اکثر اوقات واجد هیچ توجیه فنی و منطقی نیست و از نوعی مطلق انگاری کارشناسان سیستم بانکی در قبال ‏چارچوب‌های اعلام شده از سوی بانک نشات می‌گیرد. به عبارت دیگر، به نظر می‌رسد در اکثر اوقات، در سیستم بانکی، ‏بررسی شکل و ظاهر گزارش‌های مطالعات امکان‌سنجی بر بازخوانی محتوای آن اولویت می‌یابد.

 

آیا نگارندگان طرح توجیهی پول به ناحق از ما دریافت میکنند

روی دیگر سکه تهیه گزارش مطالعات امکان سنجی در مقطع تلاش برای دریافت تسهیلات از سیستم بانکی، نوع نگرش ‏متقاضیان تسهیلات به عملکرد و وظیفه مشاوران تهیه‌کننده گزارش است. در اکثر موارد، از دید متقاضیان، مشاوران تهیه ‏کننده گزارش مطالعات امکان‌سنجی، عهده دار وظیفه‌ای سهل و بی‌دردسر هستند که پنداری در قبال کاری که هیچ ‏پیچیدگی خاصی ندارد، قصد دریافت وجه از متقاضیان را دارند.‌این نوع نگاه به مشاوران در بحث تهیه گزارش‌های مطالعات ‏امکان‌سنجی، قاعدتا در نحوه تعامل متقاضی با مشاور نیز خود را نشان داده و در نتیجه، نوع مطالبه گزارش از مشاور را ‏تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. در نتیجه ‌این نگرش، مشاور در اکثر اوقات برای عدول از چارچوب‌های استاندارد یک گزارش ‏مطالعات امکان سنجی از سوی متقاضی تحت فشار قرار گرفته، در نتیجه، حاصل کار، گزارشی می‌شود که نه در درازمدت ‏برای متقاضی مفید خواهد بود و نه مشاور را ارضا می‌کند و نه چندان می‌توان به قوام علمی‌ و حرفه‌ای محتوای آن دل بست.

 

راهی به جزء اعتماد به کارشناسان زبده ندارید

در مجموع، به نظر می‌رسد برای گریز از سردرگمی‌موجود نزد سرمایه‌گذاران، متقاضیان اجرای طرح‌ها و پروژه‌ها، مشاوران ‏و بخش دولتی در قبال مطالعات امکان‌سنجی طرح‌های سرمایه‌گذاری و پروژه‌ها باید نگرش موجود به‌این مقوله تغییر کند.

 

کارشناسان ما اعتقاد دارند

‏بر‌این اساس، نگارندگان، پیشنهادهای زیر را به عنوان گامی‌در جهت تصحیح ‌این رویه مطرح می‌نمایند:

‏۱- سرمایه‌گذاران و متقاضیان اجرای طرح‌ها و پروژه‌ها یا علاقه‌مندان به راه‌اندازی کسب‌وکار، نسبت به اهمیت مطالعات ‏امکان سنجی و چارچوب‌های صحیح تهیه گزارش آگاه شوند.‌ این فرآیند اطلاع‌رسانی قاعدتا باید با همکاری نهادهای ‏صادرکننده مجوز سرمایه‌گذاری یا راه‌اندازی واحدهای کسب‌وکار همچون وزارت تجارت و صنایع و انجمن‌ها و تشکل‌های ‏حرفه‌ای فعال در حوزه مشاوره‌های سرمایه‌گذاری همچون کانون مشاوران اعتباری و سرمایه‌گذاری بانکی، جامعه مهندسان ‏مشاور، انجمن مشاوران مدیریت‌ایران و امثالهم صورت پذیرد.

‏۲- رویکرد بخش‌های دولتی به مقوله مطالعات امکان‌سنجی باید اصلاح شود. ‌این امر به ویژه در مورد طرح‌هایی که توسط ‏بخش خصوصی انجام می‌شود، بیشتر اهمیت می‌یابد. در حال حاضر، نحوه درخواست گزارش مطالعات امکان‌سنجی از ‏سرمایه‌گذاران یا متقاضیان اجرای طرح‌ها و پروژه‌ها در بخش خصوصی به گونه‌ای است که القاکننده نوعی کارشکنی ‏و‌ایجاد مانع در برابر ‌این گروه است. نگارندگان معتقدند که به ویژه در‌اینگونه موارد، بهتر است تصمیم‌گیری و قضاوت ‏درباره انجام پروژه یا سرمایه‌گذاری بر عهده شخص متقاضی گذاشته شود؛ چرا که در عمل مسوولیت عواقب کار بر ‏عهده‌ایشان خواهد بود و عقل و منطق چنین حکم می‌کند که سرمایه‌گذار خصوصی، بیش و پیش از هر شخص و مقام ‏دیگری نگران سرمایه‌ خود است. از ‌این رو به احتمال زیاد می‌توان حدس زد که در صورت بالا رفتن سطح آگاهی عمومی ‏‏‌این بخش درباره اهمیت انجام صحیح و اصولی مطالعات امکان‌سنجی، بدون نیاز به قید و بند قانونی، سرمایه‌گذاران یا ‏مجریان طرح‌ها و پروژه‌ها به صورت داوطلبانه اقدام به تهیه چنین گزارشی با هدف حصول اطمینان از نتیجه خواهند کرد.

‏۳- نوع نگاه سیستم بانکی به گزارش‌های مطالعات امکان سنجی و همچنین نحوه تعامل آنها با مشاوران تهیه‌کننده ‏گزارش‌ها باید تغییر نماید. در پاره‌ای موارد مشاوران معتقدند که نحوه برخورد برخی از کارشناسان سیستم بانکی با ‏گزارش‌های مشاوران، خارج از چارچوب‌های تخصصی است و ناخودآگاه این شبهه را‌ ایجاد می‌کند که از دید کارشناسان ‏بانکی، مشاوران رقبایی هستند که عرصه فعالیت را بر همکاران بانکی تنگ کرده اند. در ‌این راستا برای رفع سوءتفاهم‌های ‏احتمالی و در عین حال دریافت درک بهتر از مشکلات و خواسته‌های‌ این دو گروه (سیستم بانکی و مشاوران) مناسب است ‏که مدیران نظام بانکی و سران تشکل‌های صنفی و حرفه‌ای مشاوران، چاره اندیشی کنند و اقدامات مقتضی صورت پذیرد.‏

 

میدونید نرم افزار کام فار کارش چی هست

کلمه COMFAR اختصار عبارت انگلیسی Computer Model for Feasibility Analaysis and Reporting «مدل کامپیوتری برای آنالیز امکان سنجی و گزارش گیری» می‎باشد. این برنامه توسط واحد ارزیابی اقتصادی بخش عملیات یونیدو در سال ۱۹۷۹ در نیویورک تهیه و تدوین شده است. مدل اصلی این برنامه با استفاده از زبان‌های برنامه‌نویسی پاسکال و C که قریب به ۵۰.۰۰۰ خط (معدل یک کتاب ۲۵۰۰ صفحه‎ای) می‎شود توسط یک تیم ۷ نفره در مدت یک سال و نیم طراحی شده است.

در تهیه این برنامه کامپیوتری از تجربیات بیش از ۳۰ کمیته ازریابی اقتصادی کشورهای مختلف بهره گرفته شده است و پس از طی ۳ سال دوران آزمایشی؛ و رفع اشکالات؛ برای اولین بار در سال ۱۹۸۳ به بازار عرضه گردیده است. هزینه تهیه این برنامه بالغ بر یک و نیم میلیون دلار بوده و هم اکنون بیش از نیم میلیون نسخه از آن در سراسر جهان و به ۱۵ زبان (از جمله انگلیسی؛ فرانسوی؛ آلمانی؛ چینی؛ هلندی؛ ایتالیایی؛ عربی؛ روسی؛ پرتغالی؛ اسپانیایی و …) در حال بهره‎برداری می‎باشد.

 

اهداف این برنامه

زمانی که ایده‎های متفاوت جهت سرمایه‎گذاری و انتخاب مطرح گردید؛ سرمایه گذاران به دنبال راه حل‎های مختلفی بودند تا بتوانند بهترین تصمیم را بگیرند. اما وجود  پارامترهای فراوان (بیش از ۴۰۰۰ متغیر) محاسبات را گاهاً آنقدر پیچیده می‎کرد که تصمیم گیرندگان از نتایج آنها اطمینان لازم را نداشتند. از طرف دیگر نگرش‎های متفاوت   به یک موضوع خاص؛ باعث می‎شد تا نتایج یکسان حاصل نشود. به عبارت دیگر در مورد یک طرح؛ برخی از محاسبات طرح را اقتصادی جلوه می‎داد و بعضی دیگر کلاً آن را رد  می‎کرد. این موضوع سبب شد تا دست‎اندکاران به فکر استاندارد نمودن تعاریف و محاسبات افتادند. اما مشکل اصلی یعنی پیچیدگی عملیات محاسباتی هنوز باقیمانده بود. برای حل این مشکل؛ کمیته‎ای در UNIDO برای استاندارد و کامپیوتری کردن همزمان ارزیابی اقتصادی طرح‎ها تشکیل شد و نهایتاً برنامه COMFAR تهیه و به بازار عرضه گردید.

 

الف- نرم افزار کامفار

طرح تجاری و پیش بینی درآمد و برآورد هزینه پروژه های صنعتی، معدنی، کشاورزی، زیربنایی، دریانوردی و … با استفاده از نرم افزار کامفار انجام می پذیرد. نرم افزار تخصصی کامفار یک برنامه کامپیوتری است که از طرح تحقیقات قبل از بهره برداری حمایت می کند و استفاده از آن سازماندهی و محاسبه گزارشات مالی و اقتصادی را آسان میسازد.

این نرم افزار بر اساس مطالعات امکان سنجی و یا به عبارتی توجیه¬پذیری و یا قابل اجراء بودن و یا نبودن طرح و مطالعات فرصت یابی برای هر طرح صنعتی و معدنی طراحی گردیده است. نتایج این نرم افزار بیانگر جذابیت اقتصادی طرح بر اساس محدود و یا نامحدود بودن بودجه اقتصادی سازمان مجری می باشد.

 

ب- ورودی های نرم افزار کامفار

– تعریف پروژه

– برنامه ریزی زمانی (فاز ساخت، فاز بهره برداری)

– محصولات

– واحدهای پولی (واحد پول داخلی، واحد پول خارجی)

– تورم (داخلی، خارجی)

– مشارکت ها (داخلی، خارجی)

– تنزیل (نرخ تنزیل کل سرمایه گذاری، نرخ تنزیل سهام دار)

– هزینه های ثابت سرمایه گذاری شامل: ( خرید زمین، محوطه سازی و بهبود زمین، کارهای عمرانی و ساختمانها، ماشین آلات و تجهیزات کارخانه، تجهیزات خدماتی و جانبی کارخانه، حفاظتهای زیست محیطی، هزینه های سربار، هزینه های قبل از بهره برداری و هزینه های پیش بینی نشده)

– هزینه های تولید شامل: (مواد خام، ملزومات کارخانه، یوتیلیتی، انرژی، قطعات یدکی مصرف شده، تعمیرات و نگهداری، حق امتیاز، دستمزد، مالیات، هزینه سربار کارخانه، هزینه های اداری، هزینه های اجاره بلند مدت، هزینه های بازار یابی)

– برنامه فروش (فروش داخلی ، فروش خارجی)

– سرمایه در گردش (موجودی کالا، مطالبات، تنخواه)

– منابع تامین مالی (یارانه، آورده سهام دار، وام کوتاه مدت و دراز مدت)

– مالیات، یارانه

 

ج- خروجی های نرم افزار کامفار

:: بررسی های مالی

– برآورد سرمایه گذاری ثابت

– برآورد سرمایه در گردش

– برآورد هزینه سالیانه تولید

– برآورد استهلاک سالیانه سرمایه گذاری

– برآورد کل سرمایه مورد نیاز طرح

– برآورد قیمت تمام شده به تفکیک هزینه ها

– تعیین منابع تأمین مالی طرح و هزینه های مالی آن

– تحلیل درآمدها و هزینه های طرح

– تعیین عملکرد سود و زیان طرح برای کل سرمایه گذاری و آورده سهام

 

:: بررسی های اقتصادی

– تعیین جریان خالص نقدی کل سرمایه‌گذاری

– تحلیل جریان نقدینگی تنزیل شده DCF

– نرخ بازده داخلی IRR

– تعیین ارزش فعلی خالص (npv)

– تعیین نرخ و دوره بازگشت داخلی (pbp) کل سرمایه

– تعیین نرخ و دوره بازگشت داخلی برای آورده سهامداران

– تعیین دوره بازگشت سرمایه

– تحلیل نقطه سربسر

– شاخص سود آوری PI

– تحلیل حساسیت طرح به هزینه‌های پیش‌بینی نشده

– انجام آنالیز حساسیت پروژه و تحلیل ریسک

– تحلیل نسبت‌های مالی

– تحلیل اثرات متقابل طرح ها (آنالیز تلفیقی)

– تهیه صورت حساب‌های مالی

 

حرف آخر

ما در راه گشا صنعت با در اختیار داشتن کارشناسان زبده  و با سوابق طولانی و درخشان آمادگی خود را از نگارش طرح توجیهی تا دفاع از طرح در بانک ، همچنین صادر کردن پیشفاکتور و ساخت ماشین آلات و خطوط تولیدی  از ماشین سازی های خوب و درجه یک که توانسته اند استانداردهای اجباری ما را با موفقیت کامل پاس کنند نقطه قوت دیگر ما می باشد.

فقط کافی است با ما تماس بگیرید

طراحی سایت

کلیه مطالب برای راه گشا محفوظ است و هرگونه کپی برداری بدون کسب اجازه از مدیران سایت پیگرد قانونی دارد.

طراحی و پیاده سازی توسط تیک4